Hürrem: Güler Yüzlü Haseki'nin Bakım Dünyası

12 Kasım 2026 · 7 dk okuma

Anlatıcı notu: Bu yazıdaki anlatıcı kurgudur; tarihî bilgiler kaynaklarıyla verilmiştir.

Kubbelerin üstündeki buhar

Kış akşamlarında Ayasofya ile Sultanahmet arasındaki meydandan geçerken, turistlerin çoktan otellerine çekildiği, simitçilerin tezgâhlarını topladığı o saatte, iki büyük caminin arasında alçak kubbeleriyle neredeyse mahcup duran uzun yapının üzerinden ince bir buharın yükseldiğini görür, her seferinde aynı şeyi düşünürdüm: Bu şehirde adı en çok anılan kadınlardan birinden bize kalan elle tutulur şeylerin başında bir taç ya da bir mücevher değil, bir hamam geliyordu.

Hürrem Sultan'ın "güzellik sırları" diye anlatılan pek çok şey var. Bu yazıda onların değil, belgelerin peşinden gidiyorum: bir elçinin tek cümlesinin, gözyaşıyla ıslanmış bir elbisenin, bir padişahın gazelinin, bir kral için hazırlanmış küçük bir bohçanın ve o hamamın. Baştan söyleyeyim: Hürrem'in adım adım bir bakım rutinini anlatan tek bir belge bilinmiyor. Ama onun çevresini, o çevrenin kelimelerini ve eşyalarını anlatan belgeler var; bana kalırsa asıl hikâye de orada.

Güler yüzlü

Kaynaklar onun büyük ihtimalle bugün Ukrayna'da kalan Rohatin'den geldiğini, Kırım akıncılarınca esir alındığını ve saraya genç bir kızken sunulduğunu yazar. Ona verilen ad bir güzellik övgüsü değildir: Hürrem, güler yüzlü ve şen olduğu için bu adı almıştır. 1521'de Şehzade Mehmed'i dünyaya getirince "haseki" unvanını taşımaya başlar.

Onu anlatan Venedik elçisi Pietro Bragadin'in cümlesi ise bugün okuyana şaşırtıcı gelir: Elçiye göre Hürrem genç ama güzel değildir; zarif ve ufak tefektir. Aynı cümle Türkçe bir çalışmada "güzel değil, fakat şirin ve cazibeli" diye aktarılır. 1544'te bir başka Venedikli, Trevisano, padişahın ondan başka bir kadın tanımak istemediğini, bunun da ataları arasında görülmemiş bir şey olduğunu yazar.

Demek ki dönemin gözlemcilerinin Hürrem'de kaydettiği şey kusursuz bir yüz değil, bir güler yüz ve zarafettir; bu ayrıntı bana her zaman, bakım dediğimiz şeyin bir yüzü değiştirmekten çok ona iyi bakmakla ilgili olduğunu hatırlatır.

Gözyaşıyla ıslanmış bir elbise

Hürrem'in Kanuni'ye yazdığı mektuplardan bir kısmı bugün arşivlerde duruyor. 1526'da, padişah seferdeyken yazdığı mektupta ona bir giysi gönderdiğini söyler:

"Size gözyaşlarımı damlattığım bir elbise gönderdim." (Hürrem Sultan'ın 1526 tarihli mektubundan; Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Anadolu Ajansı'nın 2019'daki haberinde yer alan günümüz Türkçesiyle.)

Topkapı Sarayı Arşivi'ndeki diğer mektuplarında hasretini, çocukların selamını, İstanbul'daki salgın haberlerini ve sefere dair söylentileri yazar. Okuyabildiğim yayınlarda aktarılan mektuplarda ne bir sürmeden ne bir kokudan ne de bir hamam gününden söz edilir; Hürrem'in kendi kaleminden çıkan tek "bakım eşyası", gözyaşıyla ıslatıp yolladığı o elbisedir.

Saçı varım, kaşı yayım

Onun yüzünü asıl anlatan, mektupların öbür ucundaki adamdır. Kanuni, Muhibbî mahlasıyla yazdığı ünlü gazelinde sevgilisine şöyle seslenir: "Saçı vârım, kaşı yayım, gözü pür-fitne bîmârım." Saç, yay gibi kaş ve fitne dolu bir çift göz; aynı gazelde ona "parlayan ayım", "gece odamın mumu", "baharım", "turuncum, narım, narencim" der.

Dizinin ilk yazısında divan şiirinin güzellik sözlüğünü anlatmıştık. Bu gazel o sözlüğün bir padişah tarafından, gerçek bir kadın için kullanıldığı, bugün elimizde olan örneklerinden biridir.

Şiirin aynasındaki süs

Hürrem'in yaşadığı yüzyılın şairleri, kadınların süsünü de dizelerine taşır. Edebiyat tarihçisi Ülkü Çetinkaya'nın derlediği örneklerde Revânî (ö. 1524) bayramda kınalanan elleri, Fuzûlî (ö. 1556) ayaktaki kınayı ve misk kokulu saçı, Behiştî (ö. 1571-72) kaşa çekilen rastığı, Zâtî (ö. 1546) sürmeyi anar. Hamdullah Hamdî (ö. 1503) ise Züleyha'yı süsleyen meşşâtaları, yani süsleyici kadınları, onların sürdüğü allığı ve üstübeci anlatır.

Pratik bilgi: Bunlar birer kayıt değil, şiirdir; şair ideali anlatır, gündelik hayatı değil. Yine de 16. yüzyılın süs kelimelerini bize verirler: kına, rastık, sürme, misk, gül suyu, allık, üstübeç. 17. yüzyılda İstanbul'a gelen gezgin Thévenot da kadınların kaş ve kirpiklerine sürme çektiğini, tırnaklarına kına yaktığını ve haftada en az iki kez hamama gittiğini yazar.

Güvenlik notu: Bu listedeki üstübeç, kurşundan elde edilen beyaz bir boyadır. Reşad Ekrem Koçu, yıllarca kullanıldığında cilde ve dişlere zarar verdiğini anlatır. Aynı Koçu, allık sürülmeden önce yanağın gül suyuyla nemlendirildiğini de yazar. Geçmişin süsünü bugün yalnızca test edilmiş ürünlerle sürdürmeni öneriyoruz.

Bir kral için küçük bir bohça

1548'de Polonya tahtına II. Zigmunt August çıkınca Hürrem ona mektup yazar. İkinci mektubuna küçük bir hediye de ekler ve listesini kendi verir: iki çift don ve gömlek uçkuru, altı mendil ve bir el yüz havlusu. Mektuptaki kelimelerle "altı dane destimal ve bir dane el yüz makraması". Ardından özür diler: Krala layık bir hediye gönderilememiştir. Kızı Mihrimah Sultan da krala neredeyse aynı bohçayı yollar.

Bir imparatorluğun en güçlü kadınının bir krala gönderdiği şeyin altın ya da mücevher değil de mendil ve havlu olması bana hep anlamlı gelmiştir; çünkü insanın tenine en yakın duran, en çok özen isteyen eşyalar bunlardır ve o çağda bir dostluğu anlatmanın yolu da belli ki onlardan geçiyordu.

Ayasofya'nın karşısındaki hamam

Yazının başındaki buharlı kubbeler, Mimar Sinan'ın Hürrem Sultan'ın vakıflarına gelir getirsin diye Ayasofya'nın karşısına yaptığı hamamındır. 1556'da açılan yapı 75 metre uzunluğundadır; erkekler ve kadınlar bölümü aynı eksen üzerinde art arda dizilir. Uzun süre depo ve halı satış mağazası olarak kullanılan hamam, üç yıllık bir onarımdan sonra Mayıs 2011'de yeniden hamam olarak açıldı.

Hürrem'in İstanbul'da bir hamamı daha vardı: Eminönü'nde, Mısır Çarşısı'nın karşısındaki Haseki Hamamı. Ocak 1551 tarihli vakfiyede adı geçer; 1930 dolaylarında yıkıldı. Asıl büyük eseri ise bugün adını semte veren Haseki Külliyesi'dir: Camisi 1538-39'da, medresesi ve mektebi bir yıl sonra, imareti ve darüşşifası 1550'de tamamlandı. Darüşşifa 1881'e kadar hastane olarak çalıştı.

Pratik bilgi: Bu hamamlar sarayın değil, şehrin hamamlarıydı. Okuduğum kaynaklarda Hürrem'in orada yıkandığına dair bir kayıt yok; ama bir hasekinin, vakıflarını ayakta tutacak gelir kapısı olarak hamamı seçmesi, hamamın o şehirde ne kadar vazgeçilmez olduğunu gösterir. Hürrem 15 Nisan 1558'de öldü; türbesi Süleymaniye'dedir.

Efsaneler ve gerçekler

• "Hürrem'in güzellik tarifi": İnternette dolaşan tarif ve rutinlerin dayandığı bir belge yok. Mektuplarında bakımdan söz etmez.
• Eşsiz güzellik: Dönemin elçisi onu "güzel değil" diye anlatır; dikkat çeken zarafeti ve güler yüzüdür.
• Çamaşırhanede söylenen şarkı: Padişahın onu çamaşırhanede şarkı söylerken fark ettiği hikâyesi, aktaran yazarın da belirttiği gibi masalı andırır.
• Büyü: Padişahı büyüyle etkilediği iddiası, elçi Busbecq'in aktardığı bir söylentidir.

Bugünün karşılığı: Haseki'nin aynasından beş adım

Aşağıdaki adımlar Modalco'nun önerisidir; Hürrem Sultan'ın belgelenmiş bir rutini değildir. Her adım bu yazıda geçen bir kelimeden ilham alır. Ürünler bakımına eşlik eder; abartılı bir sonuç vaat etmez.

1. Arın (gül suyu): Günün sonunda makyajını ve kiri NIVEA Aqua Rose ile al; gül suyu içeren, çift fazlı bir micellar.
2. Keselen (hamam): Haftada bir akşamı kendi hamam günün yap ve MJCare Yüz Peeling Pedi ile nazik bir peeling uygula.
3. Gözlerini dinlendir ("gözü pür-fitne"): MJCare Aydınlatıcı ve Nemlendirici Göz Altı Maskesi göz çevreni nemlendirmeye yardımcı olur.
4. Kirpiklerini belirginleştir (sürme): Sürmenin bugünkü karşılığı maskara. L'Oréal Paris Panorama kirpiklerine hacim katar.
5. Işılda ("parlayan ayım"): L'Oréal Paris Glotion cildine doğal bir ışıltı verir. Allığın yerine de allık etkili renkli dudak bakım kremi hem dudağında hem yanağında kullanılabilir.

Bugünün dersi: Elçinin "güzel değil" dediği kadın, adını güler yüzünden aldı. Bakımın amacı başka bir yüz edinmek değil, kendi yüzüne özen göstermek.

Senin cildine hangi adımlar uyar? 2 dakikalık Modalco Cilt Testi'ni çöz, sana uygun rutini o hazırlasın.

Dizide: Önceki yazı → İstanbul'un Suyu: Çeşmeden Duşa. Dizinin başı → Saraydan Bugüne Cilt Bakımı.

Kaynakça

1. Cahit Baltacı, "Hürrem Sultan", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 18 (1998), s. 498–500.
2. Nejat R. Uçtum, "Hürrem ve Mihrümah Sultanların Polonya Kıralı II. Zigsmund'a Yazdıkları Mektuplar", Belleten 44/176 (1980), s. 697–716.
3. Ülkü Çetinkaya, "Osmanlı Kültüründe Kadın Süs Malzemelerinin Edebiyata Yansımaları", Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 12 (2010), s. 89–126.
4. Sema Doğan, "Haseki Külliyesi"; Semavi Eyice, "Haseki Hamamı"; "Haseki Sultan Hamamı", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 16 (1997).
5. Tom Verde, "Malika IV: Hürrem Sultan (Roxolana)", AramcoWorld, Eylül–Ekim 2016.
6. "Kanuni ile Hürrem Sultan'ın aşkı devlet arşivlerinde", Anadolu Ajansı, 14 Şubat 2019.
7. Müzeyyen Altunbay, "16. ve 19. Yüzyılları Arasındaki Yabancı Seyahatnamelerde Osmanlı Devleti'ndeki Kadın Algısı", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/41 (2015).
8. "Hürrem Sultan Hamam", Wikipedia (İngilizce): hamamın açılış yılı, uzunluğu ve 2011'deki yeniden açılışı için.

Görseller yapay zekâ ile oluşturulmuştur ve gerçek bir kişiyi göstermez. Ürünler bakıma yardımcı olur, tedavi amaçlı değildir.