Bir İngiliz Hanımın Gözünden: Sofya Hamamı, 1717

3 Kasım 2026 · 4 dk okuma

Edirne, 1 Nisan 1717. İngiltere'nin İstanbul elçisinin eşi Lady Mary Wortley Montagu, Belgrad'dan Edirne'ye uzanan yolculuğunu mektuplarla anlatıyor. Yolda, o yıllarda Osmanlı Rumelisi'nin önemli şehirlerinden biri, bugünse Bulgaristan'ın başkenti olan Sofya'da bir gün kalıyor. Bir dostuna yazdığı mektupta o günü kaleme alıyor.

Sabah saat onda, tanınmamak için sade bir Türk arabasına biniyor ve şehrin ünlü sıcak su hamamlarından birine, kadınlar hamamına gidiyor.

Beş kubbenin altında

Hamam beş taş kubbeden oluşuyor. Mermer sedirler var, çeşmelerden soğuk su akıyor. En içteki odada kükürt kokulu sıcak buhar o kadar yoğun ki giyinik durmak imkânsız.

İçeride yaklaşık iki yüz kadın var. Lady Mary'yi "Uzelle, pek uzelle", yani "Çok güzel, çok güzel" diye karşılıyorlar. Hanımlar halı ve minderlerle döşeli ilk sedirlerde oturuyor, hizmetçileri hemen arkalarındaki ikinci sıra sedirlerde.

Pratik bilgi: Lady Mary'ye göre kadınlar hamama haftada bir gider ve orada dört beş saat kalır. Sıcak odadan soğuk odaya geçerler ve üşümezler. Yani hamam yalnızca bir yıkanma değil, haftalık bir bakım günüdür: ısın, arın, serinle, dinlen.

Kadınların kahvehanesi

Kahve ve şerbet dolaşıyor, sohbet hiç bitmiyor. Lady Mary buraya çok yerinde bir ad veriyor:

Burası kadınların kahvehanesi; şehrin bütün haberleri burada konuşulur. (Lady Mary Wortley Montagu, Mektup XXVI, 1 Nisan 1717. Çeviri ve kısaltma: Modalco.)

Lady Mary bir de muzip bir not ekler: Haberler burada konuşulur, dedikodular da burada uydurulur. O dönemde erkekler kahvehanelerde buluşurken kadınların buluşma yeri hamamdı. Hamam yıkanmanın yanı sıra dinlenmenin, güzelleşmenin ve sosyalleşmenin de adresiydi.

Hamamda güzellik: örülen saçlar

Hanımlar minderlerine uzanırken hizmetçileri saçlarını türlü biçimlerde örüyor. Lady Mary aynı gün yazdığı başka bir mektupta bu saçların ne kadar gür olduğunu anlatır. Bir hanımın saçında inci ve kurdeleyle örülmüş 110 örgü sayar ve hepsinin doğal olduğunu yazar.

Yüz yıldan fazla bir süre sonra İstanbul'da Julia Pardoe da hamamdan sonra saçların işlemeli mendillerle bağlandığını anlatır. Ama bir uyarı da ekler: Çok sık hamama gitmek saçı yıpratır.

Ten ve hamam

Lady Mary bu kadınların çoğunun teninin parlak beyaz olduğunu yazar; biçimlerini Guido ya da Tiziano'nun resimlerindeki figürlere benzetir. Aynı günkü diğer mektubunda Türk kadınları için "dünyanın en güzel teni" der. Pardoe ise bu teni sık sık hamama gitmeye bağlar.

Korse anekdotu

Hanımlar misafirlerini de hamamın keyfine davet ediyor. En itibarlı hanım Lady Mary'yi ısrarla yıkanmaya çağırıyor. Lady Mary gömleğinin önünü açıp altındaki korsesini gösterince hanımlar ikna oluyor. Onun bu "kafese" kocası tarafından kilitlendiğini düşünüyorlar. Bir yanda Avrupa'nın sıkı korsesi, öte yanda hamamın rahatlığı.

Bugünün karşılığı: evde hamam günü

Dört beş saatimiz olmayabilir ama hamamın sırası evde de işler. Haftada bir akşamı kendine ayır ve evde hamam gününü şu adımlarla kur. Ürünler bu adımlarda sana eşlik eder; abartılı bir sonuç vaat etmez.

1. Isın: Ilık bir duşla cildini yumuşat. Duş suyundaki klor ve kireci azaltmak istersen Duşta Bakım Seti Madeca duş filtresiyle geliyor.
2. Keselen: Haftada bir ya da iki kez nazik bir peeling yap. Peeling Üçlüsü yüz, el ve ayak bakımını tek pakette topluyor.
3. Serinle: Hamamdaki soğukluğun bugünkü karşılığı tonik. Pirinç özlü tonik cildini nemlendirmeye yardımcı olur.
4. Nemlendir: "Kadife ten" için Garnier Hyaluron Fresh & Plump ile nemi cildine hapset.
5. Dinlen: Kahveni al ve 15 dakikalık bir kağıt maskeyle arkana yaslan: On İnci ya da On Arı Sütü. Maskeyi nasıl kullanacağını Modalco K-Beauty Rehberi'ndeki Haftalık Maske Ritüeli yazısında anlattık.

Saç için Pardoe'nun uyarısı: Sıcak su ve sık yıkama saçı yorar. Evde hamam gününde saçını çok sıcak sudan koru; yıkadıktan sonra Pardoe'nun anlattığı mendiller gibi yumuşak bir havluyla sar.

Senin cildine hangi adımlar uyar? Hassas bir cildin varsa kese gününü haftada bire indir. Gerisini 2 dakikalık Modalco Cilt Testi'ne bırak; sana uygun rutini o hazırlasın.

Dizide: Önceki yazı → Saraydan Bugüne Cilt Bakımı. Sonraki yazı → Lady Mary'nin İstanbul'da tanık olduğu gelin hamamı: İstanbul'da Bir Gelin Hamamı, 1718 (yakında).

Kaynakça

1. Lady Mary Wortley Montagu, Turkish Embassy Letters (1763). Mektup XXVI ve XXIX (Edirne, 1 Nisan 1717).
2. Julia Pardoe, The City of the Sultan and Domestic Manners of the Turks in 1836 (1837), c. 1, bölüm II.

Görseller yapay zekâ ile oluşturulmuştur ve gerçek bir kişiyi göstermez. Ürünler bakıma yardımcı olur, tedavi amaçlı değildir.